2026 жылғы 15 наурызда Қазақстан Республикасында республикалық референдум өтеді. Бұл – елдің қоғамдық-саяси өміріндегі маңызды кезеңдердің бірі. Референдум – мемлекеттің даму бағытына қатысты мәселелерді бүкілхалықтық дауыс беру арқылы шешудің конституциялық тетігі.
Қазақстан Республикасының Конституциясына сәйкес, референдум – халықтың мемлекеттік маңызы бар мәселелер бойынша еркін білдіру нысаны. Ол тікелей демократия институттарының бірі ретінде азаматтардың ел тағдырына қатысты шешім қабылдау үдерісіне қатысуына мүмкіндік береді. Бұл құрал саяси жүйенің ашықтығын қамтамасыз етуге, мемлекеттік шешімдердің легитимдігін арттыруға бағытталған.
Тәуелсіздік жылдарында елімізде бірқатар республикалық референдумдар өткізілді. Әрқайсысы тарихи маңызы бар кезеңдермен тұспа-тұс келіп, мемлекеттік басқару жүйесінің дамуына, құқықтық негіздердің жетілдірілуіне ықпал етті. Бұл тәжірибе Қазақстанда демократиялық рәсімдердің қалыптасып, институционалдық тұрғыдан нығайып келе жатқанын көрсетеді.
Референдум өткізу тәртібі заңнамамен нақты регламенттелген. Дауыс беру учаскелері, сайлаушылар тізімі, ақпараттық қамтамасыз ету, бақылау және қорытындыны жариялау рәсімдері – барлығы белгіленген құқықтық нормалар аясында жүзеге асырылады. Мұндай тәртіп мемлекеттік процестердің айқын әрі жүйелі өтуіне жағдай жасайды.
Қоғам үшін референдум – тек саяси науқан ғана емес, сонымен қатар азаматтық сананың, құқықтық мәдениеттің деңгейін көрсететін индикатор. Халықтың саяси үдерістерге қатысуы елдегі қоғамдық келісім мен тұрақтылықтың маңызды факторы саналады. Азаматтардың ақпараттандырылуы, құқықтық сауаттылығы және қоғамдық белсенділігі – демократиялық қоғамның негізгі белгілерінің бірі.
Бұқаралық ақпарат құралдары мұндай кезеңдерде ерекше рөл атқарады. Олар қоғамды ресми әрі нақты ақпаратпен қамтамасыз етіп, түсіндіру жұмыстарын жүргізуге үлес қосады. Ақпараттың ашықтығы мен шынайылығы – қоғамдық сенімнің негізі. Сондықтан медианың міндеті – заңнама талаптарына сай, теңгерімді әрі объективті ақпарат ұсыну.
Референдум нәтижелері ел дамуының келесі кезеңін айқындайтын құқықтық негізге айналады. Мемлекеттік шешімдердің халық еркімен бекітілуі олардың маңызын арттырып, саяси жүйенің тұрақтылығын қамтамасыз етеді. Бұл – Қазақстанның эволюциялық даму жолындағы маңызды институттардың бірі.
Қорыта айтқанда, 15 наурызда өтетін республикалық референдум – мемлекеттің құқықтық жүйесі мен демократиялық қағидаттарының жұмыс істеуінің айқын көрінісі. Ол қоғам мен мемлекет арасындағы өзара байланыс пен жауапкершіліктің нақты тетігі ретінде тарихи мәнге ие оқиға болып табылады.

Арман ЖАПАРОВ,
Астрахан аудандық “Арна Астрахан” газетінің директор-редакторы.